Жил бүрийн 9-р сарыг Дэлхийн Альцхаймерийн сар болгон тэмдэглэж, дэлхий даяар Альцхаймерийн өвчин болон бүх төрлийн дементиагийн талаарх олон нийтийн мэдлэг, ойлголтыг нэмэгдүүлэх, дементитэй хүмүүс болон тэдний гэр бүл, асран хамгаалагчдад үзүүлэх дэмжлэгийг нэмэгдүүлэх, дементиаг тойрсон буруу ойлголт, ялгаварлан гадуурхалтыг бууруулахад чиглэсэн олон улсын кампанит ажил зохион байгуулдаг. Энэхүү дэлхийн хэмжээний кампанит ажлыг Alzheimer’s Disease International (ADI) зохицуулдаг бөгөөд Дэлхийн Альцхаймерийн өдөр жил бүрийн 9-р сарын 21-нд тохиодог.
Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллага (WHO)-ийн шинэчилсэн мэдээллээр, 2021 онд дэлхий даяар 57 сая хүн дементитэй амьдарч байсан бөгөөд жил бүр ойролцоогоор 10 сая шинэ тохиолдол бүртгэгддэг байна. Дементиа нь нэг өвчин биш бөгөөд тархинд нөлөөлдөг олон төрлийн өвчин, гэмтлийн улмаас үүсдэг хам шинж юм. Альцхаймерийн өвчин нь дементиагийн хамгийн түгээмэл хэлбэр бөгөөд нийт тохиолдлын 60–70%-ийг эзэлдэг.
2024 оны The Lancet Commission-ийн шинэчилсэн тайланд дементиагийн эрсдэлийг нэмэгдүүлдэг 14 өөрчлөх боломжтой хүчин зүйл тодорхойлогдсон. Үүнд боловсролын түвшин бага байх, сонсголын алдагдал, өндөр даралт, тамхидалт, таргалалт, сэтгэл гутрал, хөдөлгөөний хомсдол, чихрийн шижин, архины хэт хэрэглээ, тархины гэмтэл, агаарын бохирдол, нийгмийн тусгаарлалт, өндөр LDL холестерин болон эмчлэгдээгүй харааны алдагдал зэрэг багтсан байна.
Судлаачдын тооцоолсноор эдгээр эрсдэлийн хүчин зүйлийг бууруулах замаар дэлхий дахинд дементиагийн тохиолдлын 45% хүртэлхийг урьдчилан сэргийлэх буюу хойшлуулах боломжтой байна. Энэ нь хувь хүн бүрийн дементиа тусах эрсдэлийг 45%-иар бууруулна гэсэн үг биш бөгөөд хүн амын түвшинд тооцоолсон боломжит үр нөлөө юм.
Тиймээс тархи, танин мэдэхүйн эрүүл мэндээ хамгаалахын тулд тогтмол хөдөлгөөн хийх, эрүүл хооллох, тамхинаас татгалзах, архины хэрэглээг хязгаарлах, цусны даралт, цусан дахь сахар болон холестерины түвшнээ хянах, сонсгол болон харааны асуудлыг цаг тухайд нь оношлуулж эмчлүүлэх, нийгмийн идэвхтэй харилцааг хадгалах зэрэг эрүүл дадлыг амьдралын хэв маягтаа хэвшүүлэх нь чухал юм.
Эх сурвалж:
Livingston, G., Huntley, J., Sommerlad, A., Ames, D., Ballard, C., Banerjee, S., Brayne, C., Burns, A., Cohen-Mansfield, J., Cooper, C., Costafreda, S. G., Dias, A., Fox, N., Gitlin, L. N., Howard, R., Kales, H. C., Kivimäki, M., Larson, E. B., Ogunniyi, A., ... Mukadam, N. (2020). Dementia prevention, intervention, and care: 2020 report of the Lancet Commission. The Lancet, 396(10248), 413–446.
https://doi.org/10.1016/S0140-6736(20)30367-6Livingston, G., Huntley, J., Liu, K. Y., Costafreda, S. G., Selbæk, G., Alladi, S., Ames, D., Banerjee, S., Burns, A., Brayne, C., Fox, N. C., Ferri, C. P., Gitlin, L. N., Howard, R., Kales, H. C., Kivimäki, M., Larson, E. B., Nakasujja, N., Rockwood, K., ... Mukadam, N. (2024). Dementia prevention, intervention, and care: 2024 report of the Lancet standing Commission. The Lancet, 404(10452), 572–628.
https://doi.org/10.1016/S0140-6736(24)01296-0
Дэлхийн Альцхаймерийн сарыг тохиолдуулан Альцхаймерийн өвчин болон бусад шалтгаанаар үүсэх дементиа буюу ой санамж, сэтгэхүй, өдөр тутмын үйл ажиллагаанд нөлөөлдөг эмгэгийн талаар, мөн түүний эрсдэлийг бууруулах боломжийн талаар мэдэж авцгаая.